The Last Male Standing

KeniaDEC2017_DSCF3753

Hij ligt te puffen in een modderplas. Bij zijn derrière borrelen luchtbellen uit zijn gistende maag en uit zijn neusgaten ontsnappen diepe zuchten. Sudan is al 44 jaar, een forse leeftijd voor een neushoorn. „Nog even en hij sterft”, vertelt Zacharias bedroefd, een van zijn permanente bewakers. „Sudan is mijn vader en broer, Sudan is mijn beste vriend.”

Sudan is de laatste van zijn soort, het enige nog levende mannetje van de noordelijke witte neushoorn. Moeizaam komt hij overeind, glijdt uit, dreigt te vallen en staat weer op. De last male standing .

Met verdriet en medelijden volgt de Nederlandse documentairemaker Floor van der Meulen hem, voor een film die gepland staat voor begin 2019. „Wat is er zo aantrekkelijk aan uitroeiing, die vraag stel ik in de film The last male standing . Waarom willen mensen uit de hele wereld Sudan ontmoeten”, vraagt Van der Meulen zich af. „Wat zegt dat over ons mensen?”

Van der Meulen maakte eerder films over Syrië, zoals Paradijsbestormers en Greetings from Aleppo*. Haar nieuwe fascinatie geldt deze neushoorn, die ze nu al twee jaar volgt.

„Ik zag een foto in de krant waar Sudan op de savanne staat met vier gewapende rangers om zich heen, zijn eigen persoonlijke bodyguard-team. Waarom moet zo’n groot en machtig en gevaarlijk dier beschermd worden door vier gewapende mannen? Dat is de wereld op zijn kop.”

Continue reading →

Soelaas zoeken in Ambazonia

Gemarginaliseerde Afrikanen zoeken soelaas in afscheiding. In Kenia, Nigeria en Zambia steken separatistische sentimenten opnieuw de kop op. In Cameroun zag dit jaar een afscheidingsbeweging het licht die strijd voor de staat Ambazonia. Net als bij eerdere pogingen tot afscheiding op het door zijn onnatuurlijke grenzen geplaagde continent, leidt het conflict in Cameroun tot vluchtelingen, tot ingesleten standpunten en draconische repressie.

Al decennia slepende onvrede in het Engelssprekende westelijke gedeelte van het verder francofone Kameroen kwam dit jaar tot uitbarsting. President Paul Biya(35 jaar aan de macht) escaleerde het conflict in de afgelopen weken door eerst zijn opposanten in de regio “terroristen” te noemen en vervolgens een militair offensief te beginnen om de nieuwe rebellen uit te roken. De kans dat het conflict zich daardoor juist uitbreidt is aanzienlijk.

Duizenden naar Zuidoost Nigeria gevluchte bewoners van Cameroun vertellen over martelingen, verkrachtingen en executies van burgers door soldaten en politieagenten. De westelijke regio grenst aan een al even instabiele streek in Nigeria waar Nigeriaanse rebellen en criminelen vechten voor een groter aandeel in de olie-inkomsten. Er is dus geen gebrek aan wapens en daarmee bestaat het potentieel voor een grootschaliger conflict.

Biya’s militaire aanpak van het conflict tussen Engels- en Franstalig Cameroun kwam na een poging van Engelstalige activisten om op 1 oktober de onafhankelijke staat Ambazonia uit te roepen. De ordetroepen schoten toen tenminste veertig demonstranten dood, soms vanuit helikopters. Gefrustreerde jongeren grepen naar de wapens; bij bomaanslagen en schietpartijen de afgelopen weken doodden zij tenminste tien soldaten.

Na de compromisloze reactie van de overheid, na lukrake huiszoekingen en arrestaties, na wraakacties en de maandenlange afsluiting van het internet, ontstond er een afscheidingsbeweging. De vicieuzere cirkel begon. Als reactie op de eerste gewapende acties van deze groep zette de regering massaal het leger in en breidde operaties uit van de grote steden Bamenda en Buea naar de dichtbeboste berggebieden langs de grens met Nigeria. Volgens berichten zou het leger militaire operaties uitvoeren rond de stad Mamfe. Inwoners vrezen dat met dit offensief een burgeroorlog is begonnen.

Het conflict is niet tribaal. In de streek wonen vele kleine stammen. Wat hen verenigt is de afkeer van het goeddeels Franssprekende deel van Kameroen. Engelstalige bewoners klagen dat hun Franssprekende landgenoten altijd een streepje voor hebben. De oorsprong ligt in de koloniale tijd. Het protectoraat Cameroun ontstond in 1884, toen de Duitse regering met stamhoofden langs de kust een verdrag sloot. Na de Eerste Wereldoorlog werd het land verdeeld tussen Frankrijk en Engeland.

De koloniale machten bestuurden hun gebied elk op eigen wijze. Mede daardoor voelden de bewoners van het Engelstalige gedeelte zich anders dan de Franssprekenden. Maar de verschillen lijken te klein als argument voor een onafhankelijke staat. Vermoedelijk wil de meerderheid van de Engelstalige bewoners meer autonomie in een federale staat, zoals Cameroun vroeger was.

In Afrika, waar regeringen de koloniale grenzen respecteren, hebben recent onafhankelijk geworden staten niet geleid tot vrede maar oorlog. Eritrea werd in 1991 onafhankelijk, Zuid Soedan in 2011. Vlak bij Ambazonia in Nigeria ligt de andere schijnstaat Biafra. Tussen 1967 en 1970 stierven daar meer dan een miljoen burgers bij een strijd voor onafhankelijkheid.

 

 

De wereld speelt stratego aan de Rode Zee

Djibouti
Djibouti

De Fransen zijn op de terugtocht, de Chinezen komen aanstormen en de Amerikanen kunnen maar niet aan de hitte wennen. Djibouti is een van de meest strategisch gelegen plekken in de wereld.

Op het eiland Moucha, een uur varen van het vasteland van Djibouti, liggen de resten van graftombes van piraten. Ze dateren uit de 19de eeuw. Toen al bedreigden zeerovers met vracht beladen zeilschepen in de drukke Rode Zee en brachten ze hun schatten naar dit koraaleiland.

In de blauwgroene zee vaart een schip uit Shanghai naar de haven bij de Chinese militaire basis. Trokken de kale kusten van de Rode Zee vroeger de aandacht van piraten op zeilschepen, nu zijn ze inzet van een strijd tussen militaire grootmachten. In de zinderende lucht vliegt een in Djibouti opgestegen Amerikaans gevechtsvliegtuig over. Soms kunnen de inwoners van Djibouti de Saoedische bombardementen horen op de kust van Jemen.

Maar de opvallendste nieuwkomer is China. Neemt China Afrika over? Is Djibouti het beginpunt van hun invasie? Dit vragen bezorgde westerse diplomaten zich af. Nergens in Afrika zijn zo veel buitenlandse bases als in de Hoorn van Afrika. Vooral in Djibouti verdringen militaire grootmachten zich om een plaatsje. China heeft er onlangs voet aan wal gezet en ook Saoedi-Arabië wil er een basis openen. In buurlanden Eritrea, Somaliland en Somalië vestigden Turkije en de Arabische Emiraten militaire steunpunten.

Continue reading →

Ode aan de regen

Samburu regio

De prikkelende reuk van de eerste druppels in het stof maakt iedere Keniaan lyrisch. Na een lange droogte is het in de kralen waar de nomaden leven met hun vee een kakofonie van paringsgeluiden. Amechtige ezels houden de Samburu’s uit hun slaap. Het regent weer hevig in Kenia, de natuur wordt herboren en ieder beest wil zich voortplanten. Een half jaar geleden, op het dieptepunt van de crisis, hadden drie miljoen Kenianen nog noodhulp nodig.

Nu jagen vogels achter dwaas fladderende termieten aan. Verse bloemen geuren in de natte aarde. Kinderen glijden op hun blote billen door de modder en proberen de vogeltjes te vangen. „De wereld lacht weer”, zegt de jonge herder Lengai. „Bij droogte zwijgt de natuur, zelfs geiten en schapen kun je op afstand niet meer horen. Nu rennen en springen ze. Iedereen geniet”.Continue reading →

Als de politie met stenen gaat gooien…..

scannen000001Als politieagenten met stenen gaan gooien… Deze foto op 20 november in de Keniaanse Standard toont het duidelijk.

Op diezelfde dag besloot de Hoge Raad van Kenia de herhaalde verkiezingen van 26 oktober geldig te verklaren, verkiezingen door Uhuru Kenyatta met 98 procent gewonnen en geboycot door de oppositie onder Raila Odinga.

Vermoedelijk verplaatst de focus van de verkiezingssoap-opera zich nu van de rechtszaal naar de straat: de partij van Uhuru viert feest, aanhangers van Raila demonstreren.

Dit wekend kreeg het geweld een nieuwe dimensie. Op vrijdag toen Raila terug kwam uit Amerika braken er rellen uit onder zijn aanhangers en de politie. Daarbij gooide de politie met stenen. In de nacht van zaterdag op zondag vielen leden van de Mungiki(Kikuyu) sekte in sloppenwijken Luo’s van Raila aan.

 

Kenia gaat met angst en woede naar de stembus

Rellen in Kisumu

De herhaalde verkiezingen in Kenia gaan op donderdag 26 oktober door. Dit ondanks pogingen van de oppositie om op het allerlaatste moment een uitspraak van de Hoge Raad te verkrijgen om de verkiezingen uit te stellen. Eerst probeerde de regering de zitting van de Hoge Raad te voorkomen door woensdag onverwachts tot feestdag uit te roepen. Aanvankelijk probeerde de Hoge Raad toch bijeen te komen maar slechts twee van de zeven rechters kwamen opdagen. Volgens de oppositie zwichtte de Hoge Raad voor intimidatie van de regering. Op de chauffeur en lijfwacht van een van de rechters, Philomena Mwilu, werd gisteren een moordaanslag gepleegd.

Oppostieleider Rail Odinga noemt de verkiezingen “een staatsgreep” en hij kondigde aan de nieuwe regering van president Uhuru Kenyatta te gaan boycotten. “We moeten ons tegen dictatuur verzetten”, aldus Odinga die aankondigde dat de oppositiepartij Nasa vanaf nu een verzetsbeweging is.

Woede in Kisumu

Op hun honk in Kondele, het getto van de West-Keniaanse stad Kisumu, tossen jongeren stenen van de ene in de andere hand. „Als we geen stenen naar de politie gooien, wordt er niet naar ons geluisterd”, zegt de leider van de groep. „Mmmm, de geur van traangas, dat maakt je pas echt moedig om te vechten”, zegt een ander. „We staan klaar om te strijden tot de dood erop volgt. Raila Odinga moet president van Kenia worden”, zegt hij, verwijzend naar de leider van de oppositie, die zich terugtrok als kandidaat voor de presidentsverkiezingen van 26 oktober, uit protest tegen de samenstelling van de kiescommissie. Met trots laat hij de kogelwond in zijn buik zien die hij opliep bij een demonstratie tegen de regering van Uhuru Kenyatta.

Iedere dag loopt de spanning verderop in dit bolwerk van de Keniaanse oppositie, iedere dag worden de demonstraties gewelddadiger. Daarbij vallen doden vallen doden.

Continue reading →

Democratie is een gevaarlijke warboel

Het leek op een angstvallige terugslag naar 1966, het jaar dat in Oeganda de democratie werd uitgeluid en de tirannie een aanvang nam. Het Oegandese leger omsingelde vorige week het parlement in Kampala, om een debat te beïnvloeden of de al 31 jaar lang regerende president Museveni nog langer mag aanblijven. De laatste keer dat op zo’n onbeschaamde wijze de volksvertegenwoordigers werden geïntimideerd, was in 1966 toen premier Milton Obote het leger onder leiding van Idi Amin naar het parlement stuurde om de aanname van een nieuwe grondwet af te dwingen. Begin deze week braken er op twee achtereenvolgende dagen schermutselingen uit in het parlement, waarbij stoelen en tafels door de lucht vlogen.

In Kenia verklaarde begin september de Hoge Raad voor het eerst in de Afrikaanse geschiedenis een verkiezingsuitslag ongeldig. Wijdverspreid werd dit opmerkelijke besluit als een zege gezien voor de democratie in Afrika, omdat de gerechtelijke macht zich onafhankelijk opstelde van de politici. Maar sindsdien doet een deel van de Keniaanse politieke klasse er alles aan om de gerechtelijke macht te ondermijnen. “We rekenen met ze af als we weer aan de macht zijn”, fulmineerde president Kenyatta over de rechters van de Hoge Raad, die hij “boeven” noemde. En ook door de oppositie wordt compromisloze taal gebezigd. Raila Odinga noemde de president “een dwaas”. Zo dreigt Kenia terug te vallen naar de chaos die volgde op de verkiezingen eind 2007. “Kenia staat op de rand van de afgrond”, schreef de Star donderdag in een speciaal hoofdartikel.

Het ziet er niet goed uit voor de democratie in Afrika. Of misschien is het beter om met andere voorbeelden te beginnen die een rooskleuriger beeld geven. In het West-Afrikaanse Togo demonstreren al dagenlang honderdduizenden betogers om de vijftig jaar oude familiedynastie van president Fauri Gnassingbé tot aftreden te dwingen. Ze streven naar een volksopstand, net als in 2014 in Burkina Faso. In Ghana verloor vorig jaar een zittende president verkiezingen, een unicum. Ook in Nigeria vond in 2015 voor het eerst een democratische machtsoverdracht plaats. In Gambia moest onder druk van landen in de regio de dictator Yaya Jammeh begin dit jaar het veld ruimen. Vooral in West-Afrika tekent zich na decennia ’s van militair bestuur een positieve democratische trend af.

Continue reading →

Hoe angst voor geweld hoort bij democratie in Kenia

verkiezingsgeweld in 2007/8 Foto Petterik Wiggers

Dinsdag 8 augustus gaan kiezers in een van Afrika’s meest democratische naties naar de stembus. In 2008 leidden de verkiezingen tot grootschalig geweld. Grondbezit is een van de hoofdoorzaken van terugkerend geweld in Kenia

De vrouwen van de Nandi en van de Luo durven niet meer samen hun kleren te wassen in de Rivier van de Leeuwen, de grensrivier tussen hun tribale woongebieden. Door de komende verkiezingen lopen de spanningen tussen hun stammen op tot een kookpunt.

„Ik zie voortekenen van geweld”, zegt Atieno Atito, onderwijzeres in het dorpje Kopere aan de rechteroever. Rechts van de rivier, op de vlaktes bij het Victoriameer, wonen de Luo’s, links in de heuvels de Nandi’s. Iedere dag ziet Atito vrachtwagens vertrekken uit Nandi-gebied, vol huisraad van Luo’s. In scholen en kerken in Kopere worden voorbereidingen getroffen voor de opvang van ontheemden.

„Zij daar, zij zijn anders dan wij”, wijst Atito misprijzend naar een heuvel aan de overkant van de rivier. „Zij stemmen op de regeringspartij van president Uhuru Kenyatta, wij op de partij van oppositieleider Raila Odinga. Zij denken dat in een democratie de winnaars alles toekomt, ook onze akkers. Daarom heeft Kenia sinds de invoering van het meerpartijenstelsel geen vrede meer gekend”.

Continue reading →

God is de sleutel kwijtgeraakt om regen te maken: Het nomadisme gestrand in Turkana

Turkana

Een donkere wolk vormt zich boven het wrede landschap van zand, stenen, rotsen en doornige struiken. Op de trillende vlaktes zo droog als karton leven de laatste geharde vee nomaden. “De loop van de aderen op de darmen van een geit die we gisteren slachtten tonen dat er nog een paar buien gaan vallen”, wijst het stamhoofd Muchu naar de wolk. Muchu behoort tot de Turkana, het volk dat woont in deze uiterste noordwestelijke hoek van Kenia bij de grens van Zuid Soedan en Ethiopië. Opnieuw is het regenseizoen dit jaar in Kenia mislukt. Droogte stapelt zich op droogte, al jarenlang. In onherbergzame streken strandden de nomaden door deze klimaatsverandering.

In het gehucht Lokamarinyang komt misschien één auto per dag langs, er zijn geen wegen maar sporen. Kinderen met lubberende billetjes bedelen om voedsel of water, ouderen hebben vooruitstekende borstkassen en benen als stokken. “Kijk naar onze monden”, wijst het stamhoofd naar zijn lipring. “Hebben we theegedronken vanochtend? Onze vrouwen en kinderen eten huiden van karkassen”.

Een groep van traag lopende mannen neemt plaats op keien onder een acaciaboom. Ze praten over vroeger. Een vele decennia geleden begonnen crisis heeft haar breekpunt bereikt. Het gaat niet meer om de verwoestende droogte van 1960, die de Turkana’s Namator noemen, “de tijd toen de beenderen van kamelen zich lieten zien”. Of om die van 1980, of van 2011 of die van nu. Door de culminatie van de steeds sneller opvolgende droogteperiodes valt er nauwelijks meer te leven in Turkana. “God is de sleutel kwijtgeraakt om regen te maken”, zegt een man.

Continue reading →

Nieuwe tactiek Nigeriaans leger verdrijft Boko Haram maar houdt de bevolking gevangen

Prominente leiders van Boko Haram

De helikopter landt op een veld dat is bezaaid met kogelhulzen. We zijn gearriveerd in Gwoza, in het noordoosten van Nigeria waar alleen militaire voertuigen veilig de steden kunnen bereiken. Op het omringende platteland heersen nog steeds de milities van de terreurgroep Boko Haram. In Gwoza wonen overwegend vrouwen. Hun mannen zijn noodgedwongen achtergebleven op het platteland, gegijzeld door Boko Haram.

Vandaag arriveert het wekelijkse militaire konvooi met goederen. De militairen nemen ook nieuwe ontheemden mee. “Ga in rijen staan, we moeten jullie fouilleren”, gebiedt een soldaat de vluchtelingen. “Ze denken zeker dat we zelfmoordenaars zijn”, protesteert Gaji Saida.

Continue reading →